R. Egberink
Bij klachten die wijzen op een mogelijke afwijking van de lagere urinewegen, is urineonderzoek een belangrijke diagnostische stap.
Er zijn vier methoden om urine te verkrijgen:
- spontaan geloosde urine,
- manueel leeg duwen van de blaas,
- catheterisatie
- cystocentesis
Cystocentesis is vanuit veterinair-technisch oogpunt de meest voor de hand liggend optie.
Een goed en diervriendelijk alternatief voor onderzoek naar blaasgruis wordt gevormd door bij spontaan geloosde urine gebruik te maken van de niet-absorberende kattenbakkorrel Katkor.
Bij het onderzoek naar de verschillende vormen van cushing is Katkor het aangewezen product voor het verkrijgen van urine.
Catheterisatie is noodzakelijk in geval van obstructie van de urethra door bijvoorbeeld kristallen.
Urine verkrijgen van de kat is vaak moeilijk. De dierenarts kan op verschillende wijzen te werk gaan om de benodigde (hoeveelheid) urine te verkrijgen.
Methoden als manueel leeg duwen van de blaas, catheterisatie en cystocentesis zijn voor de kat nogal belastend.
Het verkrijgen van spontaan geloosde urine is niet eenvoudig, omdat katten niet graag gebruikmaken van een lege kattenbak.
We gaan nader in op de verschillende methoden om urine te verkrijgen.
Spontaan geloosde urine :
Maak de kattenbak goed schoon. Strooi niet-absorberende korrels in de bak. Als de kat de bak heeft bezocht, houd de bak dan schuin.
De urine zal nu naar het laagste punt stromen. Steek de punt van de pipet door de korrels en zuig vervolgens de urine op.
Manueel leeg duwen van de blaas :
Oefen continue – geen pompende of knijpende – druk uit op de blaas gedurende enkele tientallen seconden, totdat de kat begint te plassen.
Binnen een minuut is duidelijk of deze methode succesvol is.
Catheterisatie :
Gebruik een katheter met de kleinste diameter die voldoet om urine af te nemen. Was de uitwendige opening met een antiscepticum, spoel goed na en droog het gebied.
Schat de lengte van de uitwendige urethra-opening tot in de blaas. Maak nu de steriele verpakking open en maak de katheter glad met een steriel glijmiddel.
De katheter moet makkelijk naar binnen glijden. Ondervindt u te veel weerstand bij het inbrengen van de katheter,
probeer het dan nog eens met een draaiende beweging of neem een katheter met een kleinere diameter.
Het is in de meeste gevallen aan de raden de kat voor deze ingreep te sederen.
Cystocentesis :
Scheer de punctieplaats en desinfecteer deze. Immobiliseer met één hand de blaas en steek met de andere hand de steriele naald door de buikwand.
Zuig vervolgens de urine op.
Hoe te handelen in de praktijk :
De reden waarom u urine van de kat nodig hebt, is bepalend of de urine al dan niet steriel moet zijn.
Indien u wilt bepalen of een kat met blaasstenen van het curatieve dieet over kan gaan op een preventief dieet, hebt u bijvoorbeeld geen steriele urine nodig.
In een dergelijk geval kunt u de benodigde urine verkrijgen door de absorberende kattenbakkorrels te (laten) vervangen door niet-absorberende korrels.
Als u direct – tijdens het consult – urine wilt verkrijgen, geeft de situatie waarin de kat zich op dat moment bevindt richting aan uw handelen.
De blaas is leeg :
Bij palpatie van de blaas blijkt dat deze leeg is. Urine verkrijgen door lichte druk uit te oefenen op de blaas is dus niet mogelijk.
Cystocentesis is alleen mogelijk onder geleiding van echografie. Men kan de eigenaar van de kat vragen de volgende dag terug te komen met de benodigde urine,
welke hij met behulp van niet-absorberende kattenbakkorrels kan verkrijgen. Indien de urine steriel moet zijn, kunt u de kat opnemen,
waarbij u hem niet de mogelijkheid geeft gebruik te maken van een kattenbak. Na enkele uren zal de blaas – indien deze niet geruptureerd is – vol zijn en kunt u eenvoudig puncteren.
De blaas is vol :
In dit geval kunt u proberen urine te verkrijgen door lichte druk uit te oefenen op de blaas. Indien dit niet het gewenste resultaat heeft, kunt u overgaan tot puncteren.
Het is mogelijk dat de kat zich hiertegen verzet en de punctie zonder sedatie van de kat niet uitgevoerd kan worden.
In een dergelijk geval kunt u de kat opnemen en hem de mogelijkheid geven gebruik te maken van een kattenbak met niet-absorberende kattenbakkorrels.
Na enige tijd kunt u controleren of de kat geurineerd heeft of dat de blaas overvol is. Als de kat gekalmeerd is en nog niet geurineerd heeft, kunt u nogmaals overwegen te puncteren.
Indien dit niet mogelijk lijkt zonder sedatie, kunt u daartoe alsnog overgaan.
De blaas is overvol :
In dit geval is het noodzakelijk in te grijpen. Indien het niet gelukt urine te verkrijgen door lichte druk uit te oefenen op de blaas, dient u over te gaan op catheterisatie.
Als catheterisatie niet mogelijk is doordat de kat dit niet toelaat, kunt u overwegen de kat te sederen. U dient hiermee echter voorzichtig te zijn: indien de kat in een shock verkeert kan sedatie fataal zijn.
Het is dan beter om een punctie te nemen en de kat vervolgens een infuus te geven. Na enkele uren – wanneer de kat via het infuus veel vocht is toegediend – kunt u onderzoeken of de urethra passabel is.
Dit kan eventueel onder sedatie plaatsvinden. Door bloedonderzoek – bijvoorbeeld bepaling van het ureumgehalte – kunt u bepalen of de shock bestreden is en sedatie verantwoord is.
Discussie :
Spontaan geloosde urine heeft het voordeel dat het een diervriendelijke en eenvoudige manier is om urine te verkrijgen. Omdat katten liever niet van een lege kattenbak gebruikmaken om te urineren,
kunnen absorberende kattenbakkorrels vervangen worden door niet-absorberend materiaal zoals de niet-absorberende kattenbakkorrel Katkor. Hiervoor kan ook aquariumgrit gebruikt worden.
Het voordeel van Katkor is dat Katkor geen interactie aangaat met de urine. Aquariumgrit absorbeert een deel van de urine en beïnvloedt tevens de Ph.
Urine voor onderzoek op kristallen moet onderzocht worden bij kamertemperatuur binnen acht uur nadat het verkregen is. Kristallen slaan immers neer als de temperatuur van de urine daalt.
Indien er sprake is van struvietkristallen, kan dit leiden tot een vals-positief resultaat. Bij uraat- en oxalaatkristallen kan het verlagen van de temperatuur van de urine een mogelijke aanvulling zijn op de diagnose.
Anders dan struvietkristallen zijn oxalaatstenen, gevormd in de blaas, niet op te lossen door een dieet. Struvietkristallen zullen ook neerslaan bij stijging van de Ph.
Urease producerende bacteriën kunnen hiervan de oorzaak zijn.
Bij cushing vindt urineonderzoek plaats voor het vaststellen van de creatinine/cortisol-verhouding, om te kunnen differentiëren tussen een bijniertumor en hypofyse-afhankelijke cushing.
Bij een dergelijk onderzoek is het van belang dat de kat niet onder stress urineert, aangezien er extra cortisol aangemaakt wordt onder stressvolle omstandigheden.
Dan is het dus extra belangrijk dat de kat thuis van zijn eigen vertrouwde kattenbak gebruikmaakt om te urineren.
Spontaan geloosde urine is niet bruikbaar indien men steriele urine nodig heeft. In dergelijke gevallen is punctie noodzakelijk.
Het voordeel van urine verkregen door manueel leeg duwen van de blaas is dat er geen gevaar bestaat voor contaminatie van de blaas en dat het urinemonster door de dierenarts afgenomen kan worden tijdens het spreekuur.
Een nadeel is dat de urine wel gecontamineerd is, hoewel de dierenarts de mogelijkheid heeft om mid-stream urine te verkrijgen. Er is evenwel bij deze methode een gerede kans op schade van de blaas (blaasruptuur)
als de blaas overvol is. Een ander nadelig effect kan zijn dat de geïnfecteerde urine naar de nieren wordt gedrukt. Ten slotte is het leeg duwen van de blaas voor de kat een belastende behandeling.
Het voordeel van door catheterisatie verkregen urine is dat de urine steriel is en tijdens het spreekuur kan worden alhoewel het een arbeidsintensieve methode is. Een bijkomend voordeel is dat als de catheterisatie lukt,
men weet dat de urethra passabel is. Eventueel kunnen er medicamenten in de blaas ingebracht worden of kan de blaas gespoeld worden.
Een nadeel is dat het een zeer dieronvriendelijke methode is. Men dient evenwel zeer voorzichtige te zijn met sederen. Bij katten die al in een shock verkeren kan sedatie fataal zijn. Tevens is er gevaar voor infecties van en trauma aan de blaas.
Het voordeel van cystocentesis is dat de urine steriel is en de urethra voor deze methode niet passabel hoeft te zijn. De belasting voor de kat is betrekkelijk. De handeling kan tijdens het spreekuur verricht worden
en is minder arbeidsintensief dat catheterisatie. Bij een matig gevulde blaas is er ook nog urine te verkrijgen onder geleiding van echoscopie. De vrees voor een blaasruptuur is ongegrond.
Conclusie :
Voor het verkrijgen van urine is spontane urinelozing met gebruik van Katkor een katvriendelijke methode. Voor het vaststellen van de creatinine/cortisol-verhouding bij cushing is spontane urinelozing van de kat
in zijn vertrouwde omgeving de aangewezen methode om urine te verkrijgen.
Hebt u tijdens het spreekuur urine nodig, dan kunt u het beste eerst proberen om door middel van lichte druk op de blaas de kat te laten urineren. Indien dit niet lukt – bijvoorbeeld door tegenwerking van de kat – of indien steriele urine nodig hebt,
dan is puncteren de aangewezen methode.
Bij een overvolle blaas ten gevolge van obstructie van de urethra zal er catheterisatie moeten plaatsvinden om de urethra passabel te maken.
|